قنات زارچ 

          قنات زارچ، ۳۵۰۰ سال قدمت دارد و حفر آن به پیش از اسلام برمی گردد. طول مسیر قنات زارچ یزد از کوه های فهرج تا زارچ است که حدود ۸۸ کیلومتر می باشد و آن را به طولانی ترین قنات دنیا تبدیل کرده است، بیش از ۲۱۱۵ حلقه چاه در مسیر قنات زارچ یزد قرار دارد.

            قنات ها منشاء حیات هستند؛ قنات زارچ یزد نیز از این مزیت بی بهره نیست و در عمق ۳۰ متری زمین با هفتاد پله و دارا بودن ۳ رشته شور، شیرین و گرم خود، حدود ۱۰ هکتار از زمین های منطقه را سیراب کرده و با اینکه هزاران سال از اختراع قنات گذشته ولی هنوز از این روش استفاده می شود و قریب به ۱۵۰ نفر در این زمین ها به کشاورزی پرداخته و با ساخت پایاب و آسیاب های متعدد در مسیر قنات زارچ یزد از ظرفیت آن نهایت بهره را می برند. امروزه قنات شهرت جهانی پیدا کرده و از ایران به اکثر کشورهای جهان انتقال یافته و مردم دنیا نیز از آن استفاده و سود می برند.

تا نیم قرن پیش آبدهی قنات زارچ بیش از ۱۵۰ لیتر در ثانیه بود، اما به دلیل حفر بی‌رویه چاه‌های عمیق و نیمه عمیق در حریم آبی قنات، آبدهی آن به شدت كاهش یافته است. توسعه شهر یزد طی چند قرن گذشته، ساختمان‌سازی در حریم قنات، ریزشی بودن سقف و دیواره مجرای قنات و میله چاه‌ها، نشست فاضلاب‌ها به درون قنات و قرار دادن لوله‌های فاضلاب در برخی مناطق در دالان قنات مشکلات بسیاری را برای این قنات کهن به وجود آورده و در نهایت به مرگ خاموش آن منجر شده است. حتی در حال حاضر ۳۰ کیلومتری از قنات زارچ که از زیر شهر یزد عبور می‌کند در دو نقطه در بافت قدیم قرار دارد که این مناطق فاقد فاضلاب هستند و برخی از منازل مسکونی فاضلاب خود را به داخل قنات هدایت کرده‌اند، گرچه با تمهیداتی این معضل به حداقل رسیده، اما همچنان ادامه دارد. هدایت فاضلاب‌ها به قنات حتی سبب ایجاد گاز دی‌اکسید کربن در قنات شده كه این امر لایروبی را برای مقنیان مشكل و خطرآفرین کرده است.

            قنات زارچ در تاریخ ۱۶ تیر ۱۳۸۴ با شماره ۱۴۸۳۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. با توجه به اهمیت این سازه طویل، برنامه‌ریزی شده است پس از اقداماتی از جمله مرمت، احیاء و ساماندهی پایاب‌ها، مسیر قنات و تعدادی پاشیرهای آب انبارهای موجود در محور تعریف شده، پرونده ثبت آن در فهرست جهانی به یونسکو ارسال شود.