موقعیت و وسعت

استان کردستان با مساحت ۲۸۲۰۳ کیلومتر در غرب ایران مجاور کشور عراق بین ۳۴ درجه و ۴۴ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۵ درجه و ۳۱ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۶ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد که این مساحت ۱٫۷ درصد از مساحت کل کشور را شامل می‌شود و از نظر وسعت رتبه ۱۶ را در کشور دارا است. از شمال به استانهای آذربایجان غربی و قسمتی از زنجان و از جنوب به استان کرمانشاه و از شرق به استان همدان و قسمتی دیگر از استان زنجان و از غرب به کشور عراق محدود می‌باشد . از لحاظ اقلیمی و طبیعی استان کردستان منطقه ای کوهستانی می‌باشد که دشت‌های مرتفع و دره‌های پهن نیز در پهنه منطقه گسترده شده اند. اختلاف ارتفاع بین بلندترین و پست‌ترین نقاط استان به حدود ۲۴۰۰ متر می رسد. کوه شاهو با ارتفاع ۳۳۰۰ متر بلندترین و منطقه آلوت در بانه با ارتفاع حدود ۹۰۰ متر کم ارتفاع‌ترین نقطه استان می باشد. که این اختلاف ارتفاع خود باعث به وجود آمدن اقلیم‌های متفاوت می گردد. کردستان با دریا فاصله اش زیاد است، اما از طریق دره های عمیق در هم تنیده، به آب های آزاد جهان در جنوب و دریاچه های شمالی نظیر دریای خزر و دریاچه ارومیه راه دارد.

آب و هوا

اقلیم كردستان متاثر از توده‌های هوای گرم و مرطوب مدیترانه ای است كه این توده‌ها موجب بارندگی هایی در بهار و ریزش برف در زمستانها شده است. این توده‌های هوایی كه از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه با برخورد به ارتفاعات زاگرس بخش قابل توجهی از رطوبت را بصورت بارش‌های پراكنده برف و باران در این منطقه نشان میدهند. تعداد روزهای یخبندان ۱۰۹ روز و میزان بارندگی سالانه در شرایط عادی اقلیمی معادل ۵۰۰ میلی متر میباشد. بیشترین میزان بارندگی مربوط به شهرهای مریوان و بانه حدود ۸۰۰ میلی متر در سال و كم‌ترین میزان بارندگی در ناحیه شرق حدود ۴۰۰ میلی متر و در قسمت مركزی استان یعنی سنندج نزدیك به ۵۰۰ میلی متر در سال است. نفوذ توده‌های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچه زریوار تأثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد. میزان رطوبت و بارش مناسب باعث ایجاد جنگل‌های انبوه بلوط و گونه‌های مختلف درختان جنگلی شده است.

دین و زبان

زبان مردم استان کردستان کردي است . زبان کردي همانند بان فارسي يکي از زبان هاي گروه هند و اروپايي است که داراي قوانين خاص زبان از لحاظ دستوري و نوشتاري است . به علت وسعت زياد مناطق کردنشين اين زبان داراي لهجه هاي اصلي و زير لهجه هائي مي باشد که اين تنوع لهجه از لحاظ حجم کلمات اين زبان را غني و وزن و لفظ آهنگين کلمات عرصه شعر و ادبيات و موسيقي کردي را متاثر و ثروتمند ساخته است.

دین مردم سنندج اسلام و اکثریت آنها پیرو مذهب تسنن از شاخه شافعی می باشند، درصدی نیز پیرو مذهب تشیع هستند.اقلیت‌های مسیحی (کاتولیک) و کلیمی نیز وجود دارند که طی چند سال گذشته از کشور مهاجرت کرده اند

جاذبه های گردشگری

حمام خان (ظهيري): اين حمام در ضلع شمالي بازار سرپوشيده سنندج،‌ پايين تر از مسجد داروغه است.

حمام شيشه: حمام شيشه در ضلع شمالي بلوار كردستان و مجاور پل و مسجد (ملاويسي) قرار دارد و از بناهاي عمومي و قديمي شهر سنندج به شمار مي رود.

حمام صلاحي: در ضلع شرقي خيابان فردوسي و مجاور بازار قديمي سنندج، در زير مغازه هاي پيرامون، حمامي قرار دارد كه به گرمابه ممتاز (صلاحي) مشهور است.

حمام عبدالخالق: اين حمام در ضلع شرقي راسته بازار سنندج قرار دارد. احتمالاً به دوره قاجاريه تعلق دارد.

حمام عمارت آصف: در داخل مجموعه عمارت (آصف وزيري) حمام كوچكي وجود دارد كه يكي از زيبا ترين حمام هاي غرب كشور است. اين بنا به سبك معماري اصفهاني و مانند ساير حمام هاي استان اما در مقياس كوچك تر ساخته شده.

حمام عمارت مشير ديوان: در داخل عمارت (مشير ديوان) حمامي به سبك حمام هاي قديمي اما در مقياس كوچك تر ساخته شده كه داراي ويژگي هاي خاص و بخش هاي مختلفي است.

حمام عمارت وكيل الملك: در مجموعه عمارت «وكيل الملك » و متصل به پارك سپيدار،‌ حمامي قديمي قرار دارد که به نظر مي رسد اين حمام هم زمان با احداث مجموعه عمارت وكيل كه به دوره زنديه باز مي گردد، ساخته شده باشد.

حمام عمارت ملالطف الله شيخ الاسلام: در مجموعه عمارت (ملا لطف الله شيخ الاسلام سنندجي) كه هم اكنون اداره كل ميراث فرهنگي استان كردستان از آن بهره مي گيرد، حمامي قديمي وجود دارد كه در بخش اندروني و در ضلع غربي طبقه زيرزمين عمارت قرار گرفته است.

باغ امانيه : از جمله باغ هاي دامنه آبيدر، باغ «امانيه» است كه به وسيله «امان الله خان اردلان» ايجاد شد. هر چند شكل و فرم اين باغ ها با تغييرات فراوان مواجه بوده، ‌اما هنوز به نام هاي قديمي شناخته مي شوند.

چهار باغ خسرو آباد : يكي از چهار باغ هاي معروف منطقه غرب كشور كه شايد بتوان آن را پس از چهار باغ اصفهان قرار داد،‌ چهارباغ خسرو آباد سنندج است كه احتمالاً در زمان كريم خان زند و خسروخان اول اردلان ايجاد شده بود.

چهار باغ گروس : از ديگر چهار باغ هاي قديمي بايد از چهار باغ گروس در جنوب بيجار نام برد كه اعتماد السلطنه در «مرآت البلدان» توصيف جامعي از آن ارايه و احداث آن را به سال 1104 هـ.ق نسبت داده است.

چهارباغ سنندج : چهارباغ سنندج نيز از چهار باغ هاي نابودشده است به نظر مي رسد كه محله قديمي چهار باغ سنندج، در قديم جايگاه اين چهار باغ بود. در تاريخ اردلان به اين چهار باغ اشاره شده است.

مسجد قرآن نگل : نگل مركز دهستاني به همين نام از توابع بخش كلاترزان سنندج است كه در غرب سنندج و در مسير جاده سنندج به مريوان قرار دارد

مسجد دارالاحسان سنندج ( مسجد جامع ) : اين مسجد در ضلع شمالي خيابان امام خميني سنندج قرار دارد و بر اساس كتيبه‌هاي موجود، مسجد در سال 1227 هـ.ق توسط امان الله خان اردلان والی کردستان ساخته شد...

مسجد آويهنگ : اين مسجد در مركز روستاي آويهنگ در دهستان ژاوه رود غربي از بخش كلاترزان شهرستان سنندج واقع شده است...

مسجد جامع تورجان : تورجان يكي از روستاهاي شهرستان سقز و مركز دهستان تورجان است كه در 20 كيلومتري غرب مسير سقز–بوكان قرار دارد. مسجد قديمي در داخل روستاي تورجان قرار دارد و از نظر معماري در زمره مساجد سبك بومي منطقه كردستان است

نچاق اورامان (هورامان ): اين نوشته كه به «بنچاق اورامان» مشهور شد، قراردادي است ميان دو نفر براي خريد و فروش زرستاني به 45 درهم كه شاهدان معامله نيز نام خود را در آن نوشته اند.

نقش برجسته آبيدر: نقشه برجسته ميدان مادر در پارك جنگلي آبيدر، با الهام از نقوش مكشوفه از زيويه اجرا شد.

تپه باستاني زيويه: اين تپه در روستاي زيويه، حدود 55 كيلومتري جنوب شرقي شهر سقز واقع واز محوطه بسيار وسيعي برخوردار است. طي كاوش هاي باستان شناسي در اين تپه، قلعه باستاني زيويه از زير خاك بيرون آمد.

نقش برجسته و سنگ نبشته اورامان: در 45 كيلومتري شمال غربي كامياران، در حدود 500 متري شمال غرب روستاي «تنگيور» در تنگه كوه هاي «زينانه»، در بلند ترين نقطه صخره كوه، بقاياي كتيبه و نقش برجسته اي به چشم مي خورد.

آثار صخره ای فرهاد تاش وینسار: در 35 کیلومتری شهر قروه بر روی کوهی مرتفع بقایای یک معدن بزرگ سنگ قرار دارد که از نظر نوع و اندازه و تراش سنگ دارای ویژگی خاصی است.

دریاچه زریوار:درياچه زريوار مهم‌ترين و كم‌نظيرترين جاذبه آبي در غرب كشور است كه در فاصلة سه كيلومتري غرب مريوان قرار گرفته و جاده آسفالته‌اي آن را به شهر مريوان پيوند مي‌دهد. اين درياچه در ارتفاع 1285 متري از سطح دريا واقع شده است و از زيباترين‌ ميراث‌هاي‌ طبيعي‌ استان‌ كردستان‌ به‌ شمار مي‌آيد. طول آن 5/4 كيلومتر و عرض آن اندكي كمتر از دو تا سه كيلومتر است. مساحتي حدود900-850 هکتار دارد، عمق درياچه از پنج تا دو متر متغير است. آب درياچه شيرين و از جوشش چشمه‌هايي كه در كف درياچه قرار گرفته‌اند، تأمين مي‌شود.

چشمه‌ بابا گرگر:در روستاي‌ «باباگرگر»، در 18 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ شهستان‌ قروه‌، چشمه‌اي‌ جوشان‌ هميشه‌ مي‌خروشد كه‌ به‌ آن‌ «دنگز» مي‌گويند. اين‌ چشمه‌ پر آب‌ داراي‌ آبي‌ است‌ كه‌ رنگ‌ آن‌ مايل‌ به‌ سرخ‌ است‌. ظاهراً اين‌ آب‌ براي‌ امراض‌ سودايي‌ و پوستي‌ مناسب‌ است‌ و در درمان‌ سوء هاضمه‌ و ديگر بيماري‌هاي‌ دستگاه‌ گوارش‌ و نيز راشيتيسم‌ و درمان‌ تورم‌ موثر مي‌افتد.

درياچه پشت سد قشلاق(سد وحدت):سد مخزني قشلاق بر روي رودخانه قشلاق در 12 كيلومتري شمال سنندج، روي كوه‌هاي منطقه "ساتله و تيرگرا" احداث شده است. درياچه پشت اين سد 11 كيلومتر طول دارد و وسعتي معادل 934 هكتار را در بر مي‌گيرد و با توجه به سطح درياچه و حجم آب، زمينه مناسبي براي انواع ورزش‌هاي آبي به وجود آورده است.

سد گاوشان:در 25 کيلومتري جاده کامياران به سنندج در حال احداث مي باشد و از سدهاي بزرگ کشور محسوب مي گردد. .

چشمه‌ آب‌ تلخ‌ (پير صالح‌):چشمه‌ آب‌ تلخ‌ در روستاي‌ قشلاق‌ از شهرستان‌ بيجار قرار دارد. علت‌ نامگذاري‌ اين‌ چشمه‌ به‌ علت‌ تلخ‌ بودن‌ آب‌ آن‌ است‌.

آبشار بل:‌در يكي‌ از روستاهاي‌ منطقه‌ اورامان‌ و در مرز استان‌ كرمانشاه‌، آبشاري‌ زيبا وجود دارد كه‌ به‌ عقيده‌ كارشناسان‌ داراي‌ آب‌ عالي‌ براي‌ شرب‌ است‌. اين‌ آب‌ در مسير خود به‌ رودخانه‌ سيروان‌ مي‌ريزد.

چشمه‌ كواز:اين‌ چشمه‌ در 50 كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ كامياران‌ و ‌ در دامنه‌ كوه‌ واقع‌ شده‌ است‌. آب‌ اين‌ چشمه‌ در استخر كوچكي‌ جمع‌ مي‌شود و از آن‌ براي‌ نوشيدن‌ و نيز درمان‌ بيماري‌هاي‌ مجاري‌ تنفسي‌، روماتيسمي‌ و بيماري‌هاي‌ جلدي‌ استفاده‌ مي‌شود.

آبشار كويله:يكي‌ از اماكن‌ ديدني‌ استان‌ كردستان‌ آبشار «كويله‌» است‌ كه‌ در شهرستان‌ مريوان‌ و در مسير جاده‌ مريوان ـسقز واقع‌ است‌. اين‌ آبشار زيبا در فصل‌ بهار از مكان‌ها ديدني‌ و زيباي‌ منطقه‌ محسوب‌ مي‌شود.

چهل‌ چشمه:چهل‌ چشمه‌ از كوه‌هاي‌ مرتفع‌ كردستان‌ است‌. اين‌ كوه‌ داراي‌ آبشارها و چشمه‌هاي‌ بسيار زيبايي‌ است‌ اين‌ كوه‌ يكي‌ از سرچشمه هاي رودخانه‌ هاي جغاتو «جغتو» و سپيدرود است‌ و داراي‌ چشمه‌سارهاي‌ فراوان‌ و دامنه‌هاي‌ سرسبز و زيبا است.‌

سراب‌ وينسار:يكي‌ از چشمه‌هاي‌ قديمي‌ شهرستان‌ قروه، چشمه‌ سراب‌ است‌ كه‌ با آب‌ بسيار گوارا و عالي‌ در داخل‌ روستاي‌ «وينسار» از دل‌ زمين‌ بيرون‌ مي‌آيد. اطراف‌ چشمه‌ اصلي‌ سنگ‌ چين‌ شده‌ و قدمت‌ سنگ‌چين‌ آن‌ حدود دو تا سه‌ قرن‌ برآورد شده‌ است‌.

سراب‌ قروه‌:در بخش‌ جنوبي‌ شهر قروه‌ سرابي‌ طبيعي‌ وجود دارد كه‌ يكي‌ از تفرجگاه‌هاي‌ مردم‌ منطقه‌ محسوب‌ مي‌شود. اين‌ سراب‌ داراي‌ آبي‌ خوب‌ و گوارا است.

پارك‌ جنگلي آبیدر:اين‌ پارك‌ در ضلع‌ غربي‌ شهر سنندج‌ در دامنه‌ كوه‌ آبيدر قرار دارد. آبيدر در فرهنگ‌ منطقه‌ جايگاه‌ خاصي‌ دارد و به‌ دليل‌ پرآب‌ بودن‌ چشمه‌سارها، قنات‌ها و وجود باغ‌هاي‌ متعدد مانند امانيه‌، اميريه‌ و ... چنين‌ ناميده‌ مي‌شود. از زماني‌ كه‌ شهر سنندج‌ بنيان‌ نهاده‌ شد، آب‌ چشمه‌هاي‌ آبيدر به‌ وسيله‌ تنبوشه‌هاي‌ سفالي‌ به‌ شهر منتقل‌ شد. هنوز هم‌ قنات‌ عمارت‌ خسروآباد، آصف‌، وكيل‌، مشير و تعدادي‌ از بناها، به‌ نوعي‌ از اين‌ كوه‌ سرچشمه‌ مي‌گيرند.

منطقه‌ اورامان:يكي‌ از مناطق‌ زيباي‌ استان‌ كردستان، منطقه‌ اورامان‌ است‌ كه‌ در شرق‌ مريوان‌ قرار دارد و داراي‌ كوهستان‌هاي‌ زيبا با پوشش‌ جنگلي‌ است‌. رودخانه‌ بزرگ‌ سيروان‌ از اين‌ منطقه‌ و دره‌ اورامان‌ عبور مي‌كند و به‌ رودخانه‌ دياله‌ در عراق‌ مي‌پيوندد.

حیات وحش و مناطق حفاظت شده:استان کردستان گونه های مختلفی از حيات وحش را در خود جای داده است. اين گونه ها شامل انواع پستانداران، پرندگان و آبزيان می شوند. از حيوانات وحشی که در جلگه ها و دشت ها پرورش می يابند خرس، بز كوهی، آهو، گراز، خرگوش، كفتار، شغال، گرگ و روباه را می توان نام برد كه به تعداد زياد درهمه جای آن يافت می شوند.

غار باستاني كرفتو:غار كرفتو در شهرستان ديواندره، در 72 كيلومتري شرق شهرستان سقز قرار دارد. با توجه به تحقيقات به عمل آمده، در دوران «مزوزوييك» كرفتو در زير آب بود و در اواخر اين دوره ارتفاعات آن از آب خارج شد. غار كرفتو از غارهاي آهكي و طبيعي است كه در ادوار مختلف جهت استفاده و سكونت انسان تغيير حالت داده و با معماري صخره اي در چهار طبقه، در دل كوه حفر شده است. .

غار شووی بانه:اين غار در نزديكی مرز ايران و عراق در 12 كيلومتری بانه قرار دارد. درازای اين غار 267 متر است و با شيب تندی رو به پايين می رود. درون غار، ‌آبرفتی، ريزشی و بسيار خطرناك است و چاه های عميق زيادی در گوشه كنار دالان ها و تالارهای آن وجود دارد.

منابع:

پایگاه اینترنتی سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری

پایگاه گردشگری ایران تور اینفو